سمینار تخصصی بین المللی حقوق بشر اسلامی صبح سه شنبه ۹۵/۵/۱۲ به همت موسسه الحکمه جامعه المصطفی (ص) و با همکاری قوه قضائیه و ستاد حقوق بشر ایران در سالن شهید عارف حسینی مدرسه عالی امام خمینی(ره) برگزار شد و مدیر حوزه های علمیه ایران و رئیس جامعه المصطفی (ص)، اعضای شورای نگهبان و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و نیز رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و تعدادی از میهمانان خارجی به بیان نظرات خود در این زمینه پرداختند.
قائل به نقد یکجانبه گرایی در همه ابعاد آن هستیم
آیت الله اعرافی مدیر حوزه های علمیه ایران در نشست تخصصی حقوق بشر اسلامی که امروز به همت ستاد حقوق بشر ایران و موسسه الحکمه در سالن شهید عارف حسینی مدرسه عالی امام خمینی(ره) برگزار شد، اظهار داشت: حوزه های علمیه در برابر این دست مسائل رسالت سنگینی دارند و حوزه ها و مراکز علمی که از ذخائر بزرگ فکری و معرفتی برخوردارند باید به این مباحث ورود پیدا کنند.
او ادامه داد: هنگامی این سرمایه ها استحصال می شود که با مباحث جدید از پایگاه اندیشه های اصیل و نورانی برخورد شود و وظیفه ما به عنوان حوزویان گسترش مرزهای دانش فلسفه، کلام، فقه و ورود در عرصه های نو همچون فلسفه های ناظر به قلمروهای جدید، فقه های ناظر به مسائل مستحدثه، پایه ریزی ابواب نو در فقه غنی اسلام و بویژه فقه اهل بیت(ع) است.
اعرافی بیان کرد: هنگامی می توانیم به نظریه جامع و کلان اسلام در باب حقوق بشر برسیم و آن را به جهان عرضه کنیم که دانشهای اسلامی ما بر پایه متدولوژی عمیق، غنی و اصیل گسترش یافته و به مرزهای جدید دسترسی پیدا کنند تا سخنانی متناسب با ادبیات امروز به جهان عرضه کنیم.
وی تصریح کرد: وظیفه ماست که در پرتو میراث غنی و اصیل کلامی، فلسفی و فقهی خویش به عرصه های نوین و موردنیاز بشریت بپردازیم بویژه کشور ما که داعیه حرکت به سمت احیای تمدن اسلامی و امت اسلامی را دارد.
رئیس جامعه المصطفی العالمیه ابراز داشت: جهان اسلام و مراکز علمی و دینی جهان اسلام در مقوله حقوق بشر باید فعالانه و از موضع عالمانه و حکیمانه اقدام کنند؛ وقت آن رسیده که از موضع انفعالی و ورودهای سطحی و شکلی در مسائل جهانی فاصله گرفته و با رویکرد عقلانی و آسمانی، اندیشه ها و نظریات خود را در قلمروهای نو از جمله حقوق بشر ارائه کنیم.
او افزود: ما باید گفتمان ناب اسلام را از مبانی عقلی، فقهی، فکری و کلامی خود استخراج کرده و به جهان امروز ارائه کنیم.
اعرافی بیان کرد: متاسفانه برخی حوادثی که امروز در جهان اسلام در جریان است، عرصه را برای حضور فعال در این قلمرو تنگ کرده و شکل گیری گروههای تکفیری و افراطی و گسترش موج های ترور و خشونتهای به ظاهر مذهبی مانعی برای ورود به این عرصه است اما باید عمق این مانع را بدانیم، این مانع ضمن آنکه زمینه های محدودی درون افکار انحرافی دارد اما گسترش آن به دست استعمارگران و قدرتهای بیگانه است که آن را تعمیم داده اند.
او گفت: ما از موضع فعال اگر به سراغ متون و منابع اسلامی برویم، می توانیم نظام جامع حقوق بشر را استخراج و ارائه کنیم و برای رسیدن به این مهم هم باید به مبانی فلسفی در حوزه جهان شناسی و انسان شناسی بپردازیم که در این حوزه بنیادین، هم در قرآن و روایات تعالیم وسیعی وجود درد. جمع آوری گزاره های توصیفی و اندیشه های کلامی و معارفی قرآن و حدیث در قلمرو حقوق بشر و منظومه سازی و نظام بخشی به آن یک ضرورت است.
مدیر حوزه های علمیه ایران اظهار کرد: فقه اسلامی و فقه اهل بیت(ع) از ذخائر بزرگی برخوردار است بنابراین با تکیه بر مبانی اصیل و با بهره گیری از عناوین اولیه و ثانویه و احکام حکومتی باید عناصر ثابت و متغیر حقوق بشر اسلامی در دنیای معاصر را استخراج کنیم و برای این مساله، پایه ریزی ابواب جدید در فقه ضروری به نظر می رسد.
اعرافی گفت: ابواب موجود با پرسشهای نو باید غنی تری شده و ابواب جدید پایه ریزی شود؛ روابط اجتماعی و روابط بشری بابی است که اگر پایه ریزی شود به پایه ریزی حقوق بشر اسلامی می تواند کمک کند.
او ادامه داد: در منابع عقلی و نقلی ما دیدگاهها و معارفی وجود دارد که در حوزه حقوق بشر می تواند ما را به موضع فعال برساند و مجموعه معارف ما در قلمرو حقوق بشر از غنا، عمق و دامنه وسیعی برخوردار است.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی به بیان ویژگی های حقوق بشر اسلامی پرداخت و تاکید کرد: پایه ریزی دامنه گسترده حقوق بشر یکی از این ویژگی هاست. اسلام از معارف بسیار غنی در محورهایی چون جان انسانها، سلامت، امنیت، آزادی و حق انتخاب در شغل و مسکن، آبرو و کرامت انسانها، نوامیس، اموال اشخاص، عهد و پیمان، امانتها، اندیشه، تعلیم و تربیت، اسرار و زندگی خصوصی، حداقل زندگی و رفاه اقتصادی، حق نقد و اظهارنظر و مشارکت در سرنوشت و پایه ریزی زندگی اجتماعی و سیاسی برخوردار است.
او بیان داشت: در این محورها هم تعالیم فقهی و هم تعالیم مهم اخلاقی داریم و هم مبنای فلسفی استوار در همه اینها وجود دارد؛ اگر در این محورها، اندیشه کلامی و فلسفی از یکسو، اندیشه فقهی و حقوقی از سوی دیگر و اندیشه اخلاقی و ارزشی اسلام را جمه کنیم، منشوری عمیق و غنی قابل ارائه به جهان امروز به دست می آید و وقتی اینها را کنار هم بگذاریم در یک منظومه ای قرار می گیرد که یک نظریه بسیار اصیل و مترقی به جهان عرضه می کند.

اعرافی تصریح کرد: کاش در حوزه توسط حوزویان و مجتهدان، درسهای عمیق در سطوح عالی و خارج پیرامون این محورها راه اندازی می کردیم تا ما را به آن منظومه جامع و کلان حقوق بشر اسلامی برساند و این امر تحقق پذیر است.
مدیر حوزه های علمیه با بیان اینکه برای حقوق بشر اسلامی می توان چند برش متصور است، گفت: یک برش، انسان دارای حقوقی به ما هو انسان است، برش دوم اهل کتاب و پیروان ادیان آسمانی، برش سوم مسلمانان و برش چهارم مومنان است و بعد برشهای ریزتری پیدا می شود که بر اساس روابط خویشاوندی، روابط همسایگی و ارتباطات اجتماعی حقوق وجود دارد و درواقع پیوندهای ایمانی، اعتقادی، علمی و خویشاوندی را مبنای یک سلسله حقوق تکمیلی می دانیم.
اعرافی تصریح کرد: ما حقوق بشر را در نقطه پایه و تکمیلی مشتمل بر حقوق الزامی و ترجیحی می دانیم و نیز پشتوانه حقوق بشر در منطق اسلام با پشتوانه حقوق بشر در منطقهای دیگر متفاوت است ضمن اینکه ضمانتهای اجرایی و الزامی برای حقوق بشر قابل پیش بینی است.
او ادامه داد: حقوق بشر اسلامی ریشه در نگاه و اندیشه آسمانی دارد که فراتر از نگاههای امانیستی و ضمانت اجراهای شکلی است.
رئیس جامعه المصطفی العالمیه تصریح کرد: در فلسفه و مبانی حقوق بشر اسلامی به انسان با نگاه جامع و متوازن معتقدیم و نیز معتقدیم در تزاحم ثبوتی میان مصالح جمع و فرد و مصالح مادی و معنوی، اسلام به طور دقیق مواردی را ترجیح داده است.
او ابراز امیدواری کرد: اساتید حوزه و دانشگاه با این نگاه به سمت پایه ریزی تئوری ها و مبانی اصیل اسلامی به دور از کهنه اندیشی و تحجرگرایی از یکسو و روشنفکرزدگی و اندیشه های مرعوب غرب و التقاطی به پایه ریزی یک منظومه و نظریه کلان حقوق بشر اسلامی بپردازند.
اعرافی عنوان کرد: بدین منظور باید دامنه علوم اسلامی را گسترش داده و از موضع فعال اقدام کنیم و هراسی از نقاط افتراق نداشته باشیم و منطق خود را در نقاط افتراق نشان دهیم.
او با بیان اینکه متاسفانه در حقوق بشر با ملاحظاتی روبرو هستیم، افزود: ما مدعی هستیم که نباید برخی قدرتهای غربی یا جریانات علمی غرب، مبانی فلسفی و حقوقی خود را بدون توافق میان ذهنی بشری به عنوان قواعد عام بشری اعلام می کنند که این یکجانبه گرایی پایه دیگر یکجانبه گرایی است.
مدیر حوزه های علمیه ایران، عنوان داشت: ما شاهدیم از فردای تصویب اعلامیه حقوق بشر دهها جنگ راه اندازی شد و امروز موجهای تروریسم ناشی از دولتهای غیرمشروع و غیردموکراتیک است که غرب از آنها یکجانبه حمایت می کند.
او ادامه داد: ما یکجانبه گرایی معرفتی و یکجانبه گرایی ارزشگذاری و یکجانبه گرایی رفتاری در حوزه های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی را نقد می دانیم و آماده بحث در این زمینه با هر متفکر در هرجایی هستیم.
اعلامیه حقوق بشر را برای نفی شرایع سماوی تدوین کردند
آیت الله محمد جواد فاضل لنکرانی در نشست تخصصی حقوق بشر اسلامی که امروز به همت ستاد حقوق بشر ایران و موسسه الحکمه در سالن شهید عارف حسینی مدرسه عالی امام خمینی(ره) برگزار شد، به بحث اعتبار یا عدم اعتبار قضاوت اسلامی برای دیگر کشورها پرداخت و اظهار داشت: حقوق بشر و اعلامیه حقوق بشر باید به دور از جار و جنجالهای سیاسی مورد نقد عالمانه قرار گیرد.
او ادامه داد: اگر بخواهیم منشوری از حقوق بشر اسلامی به دنیا عرضه کنیم باید این شیفتگی که در برخی کشورهای اسلامی و در نقاط مختلف دنیا و نیز در ایران میان برخی متفکران ما وجود دارد را محو کنیم.
این استاد درس خارج حوزه علمیه قم گفت: در حقوق بشر گرچه دارای ظواهر خوب و قابل پذیرش است اما روح این اعلامیه به سمت نفی حقوق بشر است. اگر این دیباچه و مواد بیانیه حقوق بشر را مجتهدانه بررسی کنیم خواهیم دید این اعلامیه نافی حقوق بشر است و نسل بشر را تهدید می کند چون آزادی که در اختیار بشر قرار داده انسان را مجاز به همجنس بازی می کند.
او بیان کرد: عقیده من این است که اساسا اعلامیه حقوق بشر را برای نفی شرایع سماوی تدوین کردند و لذا این اعلامیه باید در مراکز علمی، حوزه ها و دانشگاههای ما مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
فاضل لنکرانی تصریح کرد: نزاع میان حق و تکلیف، نزاع مطرح بین حقوقدانان و علمای صاحبنظر در دوره معاصر است. بحثهایی بین حقوق منفی و مثبت، طبیعی و غیرطبیعی، فرهنگی و سیاسی شده اما عمده بحث که آثار عملی فراوانی دارد بحث حق و تکلیف است.

فاضل لنکرانی ابراز داشت: تردیدی وجود ندارد که در قوانین آسمانی و اساسی کشورها اموری به عنوان حق و تکلیف است و مساله اساسی این است که مصادیق حق را از مصادیق تکلیف تشخیص دهیم.
او افزود: تکامل و تعالی یک قانون چه سماوی و چه دنیوی در پرتو این است که از هردو مولفه حق و تکلیف برخوردار باشیم، کسانی که مساله حق را مطرح کردند به دنبال تکلیف زدایی هستند و استدلال آنها این است که انسان دارای کرامت ذاتی است و لذا نمی توان او را مکلف کرد در حالیکه این مغالطه است درواقع این گروه، تکلیف را مساوی تحمیل گرفته اند.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار گفت: عمده بحث این است که برخی دنبال این معنا هستند که حضور دین را کمرنگ کنند لذا وارد مقوله انتخابات می شوند یا در بحث تشکیل حکومت وارد می شوند که این حق است یا تکلیف؟
او اظهار کرد: از نظر منطق فقهی ما چه اشکالی دارد که یک فعلی از یک زاویه حق باشد و از یک زاویه دیگر، تکلیف؟ انتخابات و حق تشکیل حکومت از نظر ما هم حق و هم تکلیف است.
فاضل لنکرانی با بیان اینکه ریشه حق از کجا نشات می گیرد، گفت: امروز کسی را در دنیا پیدا نمی کنید که انسان را بدون حق بداند اما ریشه این حق از کجا آمده است؟ آیا از این جهت که خلیفه خدا روی زمین است، دارای حق است؟ ولو در کلمات برخی بزرگان ما تمایل به نظریه ما پیدا شده است اما ملازمه ای وجود ندارد که خلافت الهی منشا حقوق انسان باشد گرچه ممکن است بسیاری از حقوق انسان ریشه در خلافت الهی داشته باشد. فرض سوم این است که چون خداوند، عالم را مسخر خود قرار داده است پس انسان حق دارد که ما قائل به نفی این ملازمه هستیم.
او با طرح این سئوال که قوه اجرایی و ضمانت اجرایی حقوق بشر چیست؟ بیان داشت: بشر به وسیله خود، ضمانت اجرایی را درست کرده است. آیا واقعا در این مدت، این نهادها توانسته اند این بیانیه را اجرای صحیح کنند؟ از نظر عقلی باید قوه ای خارج از بشر، بتواند پشتوانه اجرای حقوق بشر باشد. اینکه انسان بیاید حقوق را برای خود تعیین و سپس تضمین کند، امکان وقوعی ندارد و تالی فاسد از آن به وجود می آید.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) تاکید کرد: ما در اسلام، دین جامع و کامل را دینی می دانیم که هم حقوق را کامل مطرح و هم آن را ضمانت کند؛ نظام امامت در اسلام تضمین کننده حقوق بشریت است. اینکه در کلمات حضرت زهرا داریم که خداوند امامت را نظام بالقوه قرار داد همین معناست.
او ابراز داشت: ما ولایت فقیه را به عنوان امری که مردم ممکن است در پرتو آن به سعادت برسند نمی دانیم بلکه تنها راه می دانیم.
فاضل لنکرانی با طرح این سئوال که آیا قضا و محاکم اسلامی برای کسانی که خارج از جغرافیای اسلامند می تواند حجیت داشته باشد؟ گفت: امروز دنیای غرب در محاکم خود با قوه قهریه محکمه ای تشکیل داده و مسلمانان را محکوم می کنند.
او افزود: چندراه برای این معنا وجود دارد؛ اولا اگر قضا را به ولایت تفسیر کردیم، این ولایت اختصاص به مسلمانان ندارد دوما ما قاعده ای داریم که کفار مکلف به فروع هستند همانطور که مکلف به اصول هستند و سوم آنکه قضاوت اسلامی آنچه که دارد مورد پذیرش محاکم غربی است مانند بینه، شرایط شاهد در قضاوت ما به حد اعلا وجود دارد و چون قواعد ما را قبول دارند باید ملزم به پذیرش قضاوت حاکم اسلامی شوند.
یکی از آفاتی که در حوزه معرفت با آن مواجه هستیم، مطلق گرایی است
حجت الاسلام والمسلمین علی اکبر رشاد، در نشست تخصصی حقوق بشر اسلامی که به همت موسسه الحکمه و ستاد حقوق بشر ایران امروز در سالن شهید عارف حسینی مدرسه عالی امام خمینی(ره) برگزار شد، به تشریح حقوق اقلیت ها از دیدگاه اسلام پرداخت و اظهار داشت: در مورد منشا حقوق نظریات مختلفی وجود دارد که معروفترین آنها نظریه حقوق طبیعی و دیگری حقوق اعتباری است.
او با بیان اینکه هردو حقوق مورد بحث قرار گرفته است، افزود: در مورد حقوق طبیعی این بحث مطرح می شود که موارد نقض فراوان است و نمی توان همه موازین حقوقی را با طبیعت پیوند بزنیم.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی افزود: هر نظام و مکتبی اگر نظام حقوق را مبتنی بر سرشت آدمی کند موارد نقض بسیاری را می توان مطرح کرد البته در هر نظام حقوقی پاره ای از قضایا و احکام حقوقی با طبیعت و فطرت آدمی ظاهرا در پیوند است که این نشان می دهد قوانین حقوقی یکسره طبیعی نیستند.
رشاد با بیان اینکه اشکال اساسی در این دو نظریه مطلق انگاری آنهاست، گفت: یکی از آفاتی که در حوزه معرفت با آن مواجه هستیم، مطلق گرایی است بنابراین باید حقوق را مبتنی بر دو مبنا بدانیم یعنی احکام می تواند در مناشی دوگانه مورد بحث قرار گیرد و البته در جایی شاید هر دو مبنا مورد استفاده باشد و در جایی فقط یکی از آن ها؛ از این رو طبقه بندی احکام می تواند در مواقعی گره گشا باشد.
او با ذکر این نکته که حقوق اقلیت‌ها از قسم حقوق اعتباری است، ابراز داشت: نمی‌توان گفت فطرت اقلیت ها با مسلمین متفاوت است گرچه موضوع اقلیت‌ها عینا با امر تابعیت یکسان نیست ولی نظیر آن است.
رئیس شورای عالی حوزه علمیه تهران بیان کرد: هویت دولت – ملت که در روزگار ما پدید آمده است امری اعتباری است؛ در اسلام شاخص متوطّن با شاخص توطّن در تعریف دولت – ملت مدرن متفاوت است. در تلقی کنونی از دولت- ملت، اصل، عناصر فیزیکی و سخت است اما در نگاه ما، سرزمین به مفهوم امروزین مطرح نیست بلکه شاخص ترین عنصر، حیث ایدئولوژیکی دارد و عناصر گوناگونی در هویت دولت – ملت دخیلند در نتیجه ممکن است نسبت مساوی در تعریف دولت – ملت در دیدگاه اسلامی با دیگر دیدگاهها نباشد.
او ادامه داد: چرا باید غربی ها در این تعریف معیار بگذارند و آن را بر دنیا تحمیل کنند اما ما حق نداشته باشیم که براساس تعریف الهی این مقوله را مطرح کنیم.
رشاد بیان کرد: مساله بعدی اینکه تابعیت در دولت- ملت، نسبی بوده و در پیوند و ارتباط با همین عنصر رتبه بندی می شود به این معنا که هر آنکسی به هرمیزان به لحاظ اعتقاد و التزام در عمل به نظام دولت – ملت اسلامی نزدیکتر است، برخوردارتر از بهره مندی هاست و رمز تفاوت مسلمین با اهل کتاب و غیر اهل کتاب می تواند در چارچوب احکام تدبیری و حکومتی بررسی شود و حتی در عهد معصومین(ع) و دوره پیامبر(ص) نیز موید این است که غیراهل کتاب و مومنین در جامعه اسلامی زندگی می کردند.
او افزود: تفاوت برخورداری های افراد به ویژگی های طبعی و سرشتی آنها باز نمی گردد بلکه به بنیادهای اعتباری حقوق باز می گردد و ملاک این است که هر کسی به هر اندازه به موازین تشکیل دهنده دولت – ملت اسلامی نزدیکتر باشد از حق برخورداری بیشتری برخوردار است و اگر کسی نمی تواند خود را این عناوین و تعاریف منطبق کند می تواند به جای دیگری برود لذا نظام مسلط این احکام را جعل و اجرا می‌کند و افراد باید خود را با آن منطبق کنند.
دانشمندان مسلمان باید بر حق هستی تاکید کند
حجت الاسلام والمسلمین ابوالقاسم علیدوست در نشست تخصصی حقوق بشر اسلامی که امروز در سالن شهید عارف حسینی مدرسه عالی امام خمینی(ره) برگزار شد، اظهار داشت: بیشترین اشکالی که بر رویه قانونی و اجرایی سازمان ملل بر ایران گرفتند مربوط به حقوق زنان و کودکان می شود.
او ادامه داد: در مراجعه به قرآن می بینیم بیش از ۲۰۰ بار هستی را به عنوان نشانه خدا و آیت الله تعبیر کرده است. وقتی از خلقت زن در کنار مرد و ازدواج این دو صحبت می کند، به عنوان نشانه الهی بحث می کند. از سوی دیگر هستی دارای شعور معرفی می شود.
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بیان کرد: جهان هستی آیت الله و مسبّح و ساجد در برابر ذات خداوند است. این مبنای معرفتی، ما را به اصل حق هستی می رساند.
او تصریح کرد: نگاه اینگونه به حقوق قهرا لوازم خاصی هم دارد؛ در اسلام کودک از زمان نطفه و قبل از استقرار در رحم از حق برخوردار می شود از آن طرف وقتی انسان فوت می کند از حقوق برخوردار است و این احترام گاهی رنگ تکلیف پیدا می کند به این ترتیب ما می توانیم حق هستی را پیشنهاد داده و البته به لوازم آن هم باید توجه کنیم.
علیدوست افزود: ما به اصلی در دانش کلام به نام توحید درتشریع معتقد هستیم لذا بشر می تواند کاشف حق باشد اما جعل حق از آن خداست پس برای رسیدن به استنباط صحیح باید حقوق موجود را موردی استنباط کنیم.
او اظهار کرد: مجتهد اسلامی چه شیعه و سنّی باید موضوعات را به صورت موردی مطالعه کرده و مرحله بعدی استنباط کلان نظام است بنابراین فقیه، برای رسیدن به یک نظام و سیستم در حقوق زنان باید مطالعه اتمیک موردی، مطالعه نظامها و مطالعه کلان نظامها داشته باشد.
علیدوست با بیان اینکه حق و تکلیف موضوع گسترده ای است، گفت: به عنوان مثال در بحث قضاوت اسلام می گوید که زن نمی تواند قاضی شود. باید بررسی کرد که قضاوت کردن یک حق است یا تکلیف؟ و یا جنبه تکلیف بودن بر جنبه حق بودن غلبه دارد.
او خاطرنشان کرد: دانشمندان مسلمان باید بر حق هستی تاکید کرده و الزامات، اسناد و نتایج حقوقی را استنباط و بر مساله توحید بر تقنین تاکید کنند و مستنبطان هم باید به سه فرآیند استنباط دست بزنند.
حقوق بشر غربی از توجیه ایثار عاجز است
دکتر محسن اسماعیلی در نشست تخصصی حقوق بشر اسلامی که امروز به همت موسسه الحکمه و ستاد حقوق بشر ایران در سالن شهید عارف حسینی مدرسه عالی امام خمینی(ره) برگزار شد، اظهار داشت: حق حیات به معنای حق انسانی هر فرد است که در اصل قابل بحث نیست چون تصور و تحقق هر حق دیگری از حقوق بشر منوط به پذیرفتن این حق است.
او ادامه داد: حق حیات در دیگر متون معتبر به عنوان اساسی ترین حق بشر مورد قبول قرار گرفته است؛ اسناد جهانی حقوقی هم شاهد بر همین ادعا هستند.
عضو شورای نگهبان بیان کرد: اعلامیه جهانی حقوق بشر در ماده سه رسما از حق حیات صحبت می کند و در ماده ۶ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی هم از حق زندگی به عنوان حق ذاتی نام می برد. در کنوانسیون دولتها مکلف شدند برای همه انسانها بدون هیچ تمایزی حق حیات را حمایت و تضمین کنند یا در ماده ۶ حقوق کودک، کشورهای عضو کنوانسیون حق حیات را حق ذاتی کودکان می دانند.
او تصریح کرد: حق حیات در منظومه تفکرات اسلامی دارای تفاوت مبنایی با حقوق بشر غربی است که این تفاوت، آثار متفاوت متعددی برجای می گذارد که حق حیات را بین ما و آنها به مشترک لفظی تبدیل می کند که نمی توانیم در همه احکام و آثار با آنها همداستان شویم.
اسماعیلی ابراز داشت: نظام فکری و حقوقی غرب و آنچه مبنای تدوین اعلامیه حقوق بشر قرار گرفته در تبیین چرایی و هدف از حق حیات ناتوان است، این فقر تئوریک سبب شده به چرایی حق حیات و قداست آن نتوانند پاسخ دهند چون نویسندگان اعلامیه حقوق بشر نخواستند از استعدادهای مکاتب الهی و ایمان به خدا بهره گیری کنند.
او افزود: جهان بینی اسلامی به روشنی پاسخ این سئوال را می دهد به این معنا که اسلام می گوید خداوند نعمت حیات را به بشر عطا و او را خلق کرده است. آیات خلقت همگی دلالت بر این معنا دارد که حیات یک موهبت الهی است پس حیات از نگاه اسلام هدیه ای الهی و هدفمند است یعنی انسان تکامل و معرفت یافته و به جایگاه شایسته خود دست یابد و لذا حیات بی هدف نیست.
عضو مجلس خبرگان رهبری اظهار کرد: این تفاوت ماهوی سبب شده با دنیای امروز اختلاف نظرهایی پیدا شود ازجمله آنکه حقوق بشر غربی نمی تواند بگوید چرا انسان نمی تواند بماند؟ چون حیات مدنظر آنها تمتعات دنیوی است و لذا ارزش حق حیات از نظر آنها اینقدر ناچیز است که قابل ذکر نیست.
او گفت: حقوق بشر غربی می تواند ممنوعیت تعرض به دیگران را توجیه کند اما نمی تواند بگوید که چرا فرد مکلف به دفاع از حق حیات خود و ممنوعیت از تعرض به حق حیات خود است. از اینجاست که فرهنگ غرب از تقبیح خودکشی عاجز شده است اما در دیدگاه حقوق بشر اسلامی خود بشر مکلف به حفظ حیات به عنوان یک عطیه الهی است.
اسماعیلی ادامه داد: حقوق بشر غربی و نگاه او به حق حیات عاجز از توجیه ایثار است و به این ترتیب انسان را از زیباترین و کاملترین جلوه کمال خود محروم ساخته است اما حقوق بشر اسلامی می گوید ایثار موجب طیبه شدن حیات فرد است.
او تاکید کرد: حقوق بشر غربی انسان را خودخواه و بی رحم بار می آورد و قتل دیگری را از علل موجهه می شمارد اما اسلام این را نمی پذیرد.
عضو شورای نگهبان ابراز داشت: تعرض به حق حیات دیگران در نگاه حقوق بشر غربی تجاوز به حق فرد است و لذا قبیح است اما در نظر اسلام نادیده گرفتن حق حیات یک فرد مساوی با قتل همه بشریت است.
او ادامه داد: از همین باب است جواز سقط جنین در حقوق بشر غربی به دلیل لذتهای مادی والدین و امثال آن درحالیکه در نظر اسلام سقط جنین، گرفتن حق حیات از انسانیت است و مذموم شمرده شده است.
اسماعیلی بیان داشت: از جمله مهمترین تفاوتهای ما با آنها این است که آنها حداکثر حیات را یک حق برای بشر می دانند و از تعمیم آن به دیگر موجودات عاجز هستند و اگر گاهی از حقوق حیوانات سخن می گویند از باب مقدمه برای تداوم حق حیات خودشان است.
او افزود: بشر امروز اگر برای محیط زیست حرمتی قائل است تنها به جهت تاثیری است که برای بهره مندی انسان از تمتعات مادی دارد اما در اسلام در بسیاری موارد برای مکلف کردن بشر به حفظ حیات حیوانات و انسانها، از این بابت است که حفظ جان یک اصل است.
عضو حقوقدان شورای نگهبان گفت: مبنای فکری حق حیات در حقوق بشر غربی مجوز تبعیض و خودخواهی است اما وقتی نگاه قرآنی به حق حیات می کنیم حفظ حیات همه یک تکلیف است. وجوب قصاص، جواز اعدام، لزوم رعایت حق مخالفان حتی دشمنان… از جمله احکامی است که در حقوق بشر غربی قابل فهم نیست.
او تاکید کرد: قتل عامهایی که تاریخ با شرمندگی فراوان به یاد می آورد و صحنه های دردناکی که در عراق، افغانستان، یمن، بحرین و اخیرا کشمیر مشاهده می کنیم نتیجه تفسیر خودخواهانه غیراسلامی از حق حیات است.
رفتارها زائیده عقاید هستند
حجت الاسلام خلیلی در نشست تخصصی حقوق بشر اسلامی که در سالن شهید عارف حسینی مدرسه عالی امام خمینی(ره) برگزار شد با اشاره به تفاوت های میان حقوق بشر غربی و اسلامی اظهار داشت: اصل آزادی عقیده، مساوات در حقوق و تکالیف و مشارکت در زندگی اجتماعی سه اصل اعلامیه حقوق بشر جهانی است.
او افزود: در ماده ۱۸ اعلامیه حقوق بشر آمده است که هر کسی حق دارد از آزادی فکر، وجدان و مذهب برخوردار شود و این حق شامل اجرای مراسم دینی و تغییر دین و … نیز می شود.
مدیرکل دادگستری استان قم تصریح کرد: آنچه که از این مواد قابل فهم است تفاوتها در مفهوم آزادی و برتری بخشیدن انسانیت نسبت به عقاید است.
او ادامه داد: در فرهنگ غرب، آزادی اساس و پایه انسانیت است و اگر تفاوتی بین انسان و دیگر موجودات قائل هستند به لحاظ آزادبودن انسان است یعنی شان انسان را در آزادبودن او می بینند.
خلیلی افزود: فلاسفه آنان می گویند جدایی انسان از حیوان نه به خاطر عقل او بلکه امتیازش به اختیار و آزادی اوست که می تواند برگزیند و موضع گزینش واقع نشود و راکب باشد و نه مرکب؛ اینان اراده را اساس شخصیت تلقی می کنند و انسانی کامل است که آزادتر باشد.
او اظهار کرد: در مکتب اسلام همه قابلیتها و ویژگی های انسان در نظر گرفته می شود و یک ویژگی را بر ویژگی دیگر برتری نمی بخشیم همان طور که انبیاء امده اند غرایز بشر را تعدیل کنند و نه تعطیل زیرا انبیاء با تعدیل غرایز انسان را به تکامل می رسانند اما غرب تنها یک فصل را در انسان برجسته کرده و به صورت افسارگسیخته آن را بر همه فصول برتری داده است.
مدیرکل دادگستری استان قم بیان کرد: هم فهم ما نسبت به آزادی با مکاتب غربی تفاوت دارد هم در برتری دادن این مسئله بر سایر مسایل بشری. مکتب غربی دامنه انسانیت و انسان را نسبت به عقاید بسیار وسیع گرفته و لذا انحصار در عقیده را ملتزم نمی داند زیرا این امر را باعث محدودشدن انسان می داند اما در اسلام اینگونه نیست.
او افزود: ملاک انسانیت در مکتب غربی مشخص نیست درحالیکه اسلام علاوه بر کرامت ذاتی به کرامت ارزشی هم قائل است درحالیکه غرب از این نوع کرامت غفلت کرده و همین مساله سبب وسعت دامنه انسانیت شده است.
خلیلی گفت: اسلام عقیده را از رفتار جدا نمی کند زیرا رفتارها عمدتا زاییده عقاید است، وقتی داعش عقایدی را قبول کرده براین اساس دست به خشونت و اقداماتی می زند در صورتی که غرب نسبت میان عقیده و رفتار را نپذیرفته است.
او در پایان تاکید کرد: اگر عقاید خوب ترویج نشود، رفتارهای خشونت آمیز از آن برخواهد آمد و سربلند خواهد کرد.
در اسلام بی احترامی به معابد و کلیسا و کنیسه حرام است
دکتر میمول احسن خان در نشست تخصصی حقوق بشر اسلامی که در سالن شهید عارف حسینی مدرسه عالی امام خمینی برگزار شد به بحث حقوق اقلیت ها اشاره کرد و اظهار داشت: حقوق اقلیت ها بسیار مهم است و در حقیقت نوعی آزمایش الهی برای ماست که چه مقدار مسلمانان خوبی هستیم و به عنوان نسل بشر اگر نتوانیم به این موضوعات بپردازیم آن انسان کامل مد نظر خداوند نیستیم.
او با بیان اینکه مسلمانان در بسیاری از مناطق جهان در اقلیت هستند گفت:مسلمانان از نظر کلیت نسل بشر در جهان در اقلیت هستند و خداوند نخواسته ما اکثریت شویم.
استاد دانشگاه داکا ادامه داد: این یک واقعیت است که به عنوان مسلمان باید توجه جدی به ارتباط با غیر مسلمانان داشته باشیم چون این تعاملات و اظهار ما به اسلام است که ما را به دیگر مردم جهان معرفی می کند و این گونه ما می توانیم آنها را وارد گردونه اسلام کنیم.
او با بیان اینکه ما باید نماینده مناسبی از اسلام باشیم افزود: دراسلام همه معابد، کلیساها و کنیسه ها مورد احترام هستند و بی احترامی به آنها حرام شمرده شده است.
احسن خان تصریح کرد: ما ملاحظات جدی درباره شیوه های خداپرستی سایر مذاهب و لزوم احترام به آنها داریم والان شاهد افرادی هستیم که رهبرانی شده اند که مایلند مسلمان شوند و هند و آمریکا را مسلمان کنند اگر اتفاق بدی بیفتد نباید به عنوان مسلمان به غیر مسلمانان حمله کرده و از آنها انتقام بگیریم.
او ادامه داد: ما باید به تعهدات اسلامی پایبند بوده و خود را مبرا بدانیم و به دنیا بگوییم که اسلام دین صلح و صلاح است و باید قوانین طبیعی را بفهمیم.
این متفکر بنگلادشی بیان کرد: همانطور که در مکه و مدینه غیر مسلمانان در زمان پیامبر مورد حمایت بودند الان هم این اتفاق باید بیفتد و این انتخاب طبیعی توسط خداوند است.
او بر هماهنگی با قوانین طبیعی و الهی به منظور برخورداری از زندگی آرام تاکید کرد و گفت: ما نباید خودکامگی دولت ها را قبول کنیم درواقع زندگی ما باید توسط مقررات و شئونات اسلامی شکل بگیرد و این نمایندگی ما از اسلام بهترین تبلیغ است.
احسن خان عنوان کرد: فقه اسلامی به کسی اجازه نمی دهد قدرت مطلقه را علیه مردم اعمال کند و پادشاهی موروثی در اسلام تقبیح شده است.
او خاطرنشان کرد: اسلام با گذاشتن محدودیت روی قدرت خودکامه به مردم سالاری احترام می گذارد و این نوع حکومت را شناسایی می کند.
استاد دانشگاه داکا افزود: ما همچنان در چارچوب باورهای مذهبی خود هستیم و این موضوع اساسی در قوانین اسلامی است که حقوق غیر مسلمانان باید شناسایی شود.
احسن خان عنوان کرد: ما باید به نظام جامع حقوقی و قضایی برای اقلیت های مذهبی برسیم تا بتوانیم چشم انداز کلی تری برای همه داشته باشیم و این فقدان نظام کلی در کشورهای دیگر هم دیده می شود.
او با بیان اینکه ما خود نباید باعث فتنه و جنگ شویم ابراز داشت: در کشورهای غربی شاهد عدم فهم درست از جهان اسلام هستیم و کشورهای سکولار اسلامی هم باعث سوء تفاهم شده اند.
استاد دانشگاه داکا ادامه داد: متاسفانه ما به سراغ قرآن نمی رویم به همین دلیل تکفیری ها تکه ای از قرآن را گرفته و آن را به همه تعمیم می دهند و این سبب سوء تفاهم شده است.
احسن خان تاکید کرد: متاسفانه از قران سوء برداشت می شود و به روابط و تعاملات اجتماعی که به وفور در قرآن است توجهی نمی شود ما باید نگاه جامع تری در مورد اقلیت ها داشته باشیم.
ما نباید شان خود را قربانی ارزشهای غربی کنیم
دکتر حافظ عباس در نشست تخصصی حقوق بشر اسلامی که امروز در سالن شهید عارف حسینی مدرسه عالی امام خمینی(ره) برگزار شد، اظهار داشت: دانشگاه و حوزه جوامع مراکز مبتنی بر دانش به منظور رسیدن به حقیقت و متعهد به دانش و توسعه دانش و فناوری برای گسترش صلح و عدالت جهانی هستند.
او با اشاره به تحولات اخیر در کشور اندونزی گفت: جمعیت اندونزی با ۲۵۴ میلیون نفر و نیز بیش از ۸۰ هزار جزیره است که بیشتر این جزایر قابل سکونت نیستند و حدود ۸.۵ میلیون کیلومتر مکعب از مساحت کشور ما قابل سکونت است و لذا با ایران دست در دست یکدیگر هستیم که این ایده را در جامعه اسلامی به پیش ببریم.
رئیس نهاد ملی حقوق بشر اندونزی بیان کرد: ما از تمدن بزرگ ایران بسیار استفاده کردیم، شما باید مفتخر به این تمدن غنی باشید و اندونزی هم کشور سبز است و ما متعهد به حمایت از مردم اندونزی هستیم و نمی خواهیم کشوری کشور دیگر را فدا کند.
او تصریح کرد: ما می خواهیم آینده خود را با بالابردن رفاه و دانش و فرهنگ عمومی تضمین کنیم و می خواهیم تمدن قوی ایجاد کنیم تا اندونزی به عنوان ملت در کنار شما و دست در دست کشورهای اسلامی بتواند صلح جهانی را ایجاد کند ما نباید توسط کشور دیگری قربانی شویم.
عباس ابراز داشت: ما به سمت مردمسالاری حرکت کردیم و لذا باید این مردمسالاری و روحیه مذهبی را حفظ می کردیم و این روحیه را انقلاب ایران در ما تقویت کرد.
او افزود: ما در دوره اصلاحات بسیار رنج بردیم و بخشهایی چون یوگسلاوی از اندونزی جدا شد رشد اقتصادی ما منفی بود اما توانستیم نجات پیدا کنیم. عراق بعد از ۱۳ سال نتوانستند وضعیت خود را بهتر کنند اما ما توانستیم در اوایل ۲۰۰۴ روی پای خود بایستیم و رشد خوبی را به دست بیاوریم و در بین ۲۰ اقتصاد برتر جهان قرار بگیریم.
استاد دانشگاه جاکارتا گفت: ما توانستیم دانشگاهها و مراکز خود را ارتقا دهیم و ۳۵۵ میلیون مشترک تلفتن همراه و نفوذ بالای تلفن در اندونزی داریم.
او اظهار کرد: سه بخش عمده در خصوص مشابهتهای حقوق بشر در اسلام و غرب وجود دارد. ما نباید شان خود را قربانی ارزشهای غربی کنیم چون ارزشهای منحصر بفردی داریم.
عباس گفت: غرب به دنبال استفاده سیاسی از حقوق بشر است و آنها می خواهند دنیا را آمریکایی و غربی کنند اما ما نمی خواهیم و لذا این حقوق بشری نیست که بخواهیم از آنها حمایت کنیم.
او با اشاره به درخواستهای ماهاتیرمحمد رئیس جمهور قبلی اندونزی از اوباما در مورد عدم دخالت در امور کشورهای جهان اسلام و به ویژه اندونزی بیان داشت: آنها ماهاتیر را به دلیل همین سخنان خردمندانه کنار گذاشتند و پروتکل کیوتو را عملی کردند اما اگر صداهای اسلامی متحد شوند می توانند شان آینده ما را تضمین کنند.
رئیس نهاد ملی حقوق بشر اندونزی گفت: ما جهان سوم نیستیم بلکه ارزش جهان شمول را داریم که یکپارچه کردن این ارزش به نفع همه خواهد بود و ما نمی توانیم غربی شده و ارزشهای خود را غربی کنیم.
او بیان داشت: ما تحت لوای جنبش عدم تعهد و بیانیه قاهره توانستیم جهان شمولی ارزشها را برای یکپارچگی جهان اسلام توسعه دهیم چون جهان اسلام به معنی سلام و صلح است بنابراین ایده ارزشهای اسلامی و انسانی را طرح و ارزشهای خود را دموکراتیک کرده و به زمامداری و اخوت را افزایش دهیم.
عباس افزود: در جهان اسلام باید خود را آماده ارائه گزارش سالانه حقوق بشر کنیم و به جای اینکه منتظر گزارش آمریکا باشیم خودمان این کار را انجام دهیم.
او با بیان اینکه ما به حاکمیت قانون اهمیت می دهیم، ابراز داشت: در سیستم قضایی ما، قدرت یک قاضی را مانند قدرت نخست وزیر می دانیم و کسی حق دخالت در امور قضاوت را ندارد و لذا ما دو کشور می توانیم برای مبارزه با افراط گرایی همکاری کنیم.
رئیس نهاد ملی حقوق بشر اندونزی تاکید کرد: ما باید به زمان اهمیت دهیم و این قبیل نشستها را مستمر بگذاریم و کمک کنیم به لیبی و یمن و عراق. تونی بلر رسما عذرخواهی کرد به خاطر اشتباهاتی که در عراق به صورت توطئه کرده بود اما ما این را قبلا گفتیم و به نظرم باید جلوی این اشتباهات در آینده گرفته شود و باید برای بهبود وضعیت کشورهایمان آماده شویم.
کاظم غریب آبادی در نشست تخصصی حقوق بشر اسلامی که امروز در سالن شهید عارف حسینی مدرسه عالی امام خمینی(ره) برگزار شد، ضمن خیرمقدم به حاضران اظهار داشت: حقوق بشر نوین پس از دو جنگ جهانی اول و دوم شکل گرفت و کشورهایی که خود جنگها را به راه انداختند به دنبال اسناد حقوق بشری رفتند.
او ادامه داد: ابتدایی ترین سند در زمینه حقوق بشر، اعلامیه حقوق بشر در سال ۱۹۴۸ بود که کشورهای اسلامی در آن زمان توجهی به اسنادسازی نداشتند و لذا اسنادهای بعدی تفکرات امانیستی در آن دیده می شود که فردگرایی، دیدگاه امانیستی، اعطای حقوق به صورت قراردادی از جمله ویژگی های این اعلامیه هاست درحالیکه اسلام بیش از ۱۴ قرن پیش به موازین حقوق بشری توجه کرده است.
مبانی حقوق بشر اسلامی باید تبدیل به رفتار عملی در کشورهای اسلامی شود
معاون امور بین الملل ستاد حقوق بشر ایران بیان کرد: اولین اصل حقوق بشری اسلام، توجه به خداوند و نیز کرامت انسانی است اما متاسفانه اهتمام جدی در کشورهای اسلامی در سندسازی و تدوین حقوق بشری وجود نداشت.
او تصریح کرد: هدف از برگزاری این نشست، تبیین مبانی حقوق بشر اسلامی است و امید است مقدمه ای برای برگزاری نشستهای پربار در کشورهای اسلامی برای جلوگیری از جنایات و کشتارهایی که در جای جای منطقه در حال وقوع است.
غریب آبادی ابراز داشت: بر همه ما واجب است مبانی حقوق بشر اسلامی را تبیین کنیم و نباید به این نشست اکتفا کنیم بلکه این نشست زمینه ساز نشستهای دیگر می تواند باشد.
او افزود: اسناد حقوق بشر امروزی نیاز به بازنگری جدی داشته و منعکس کننده رویکردهای فرهنگی و ارزشهای مختلف جوامع نیستند درحالیکه خدامحوری، کرامت انسانی و اعطای حقوق از جانب خداوند، از مبانی اصلی حقوق بشر اسلامی است.
دبیر همایش گفت: با توجه به ناکارآمدی اسناد حقوق بشری مدرن، در ارتقا و حمایت از حقوق آحاد بشریت و جلوگیری از نقض حقوق مظلومین در کشورهای مختلف، حقوق بشر اسلامی می تواند راهکار مناسبی برای جبران این نواقص باشد.
او اظهار کرد: تبیین مبانی حقوق بشر اسلامی به ویژه برای مجامع و جوامع غیراسلامی و مکانیزمهای بین المللی از سوی اندیشمندان و علما و محققان و مراکز مطالعات اسلامی از ضروریات است.
غریب آبادی گفت: یکجانبه گرایی، استفاده از حقوق بشر به عنوان ابزار سیاسی و رویکردهای دوگانه از سوی کشورهای غربی و مدعیان دروغین حقوق بشر از آفات و چالشهای حقوق بشر امروزی است.
او افزود: با توجه به هجمه ای که علیه مسلمانان و اسلام و برخی کشورهای اسلامی از سوی غرب در حوزه حقوق بشر اعمال می شود ضروری است برتری های حقوق بشر اسلامی نسبت به حقوق بشر غربی تبیین شود و چهره واقعی دین اسلام ارائه گردد.
او بیان داشت: مبانی حقوق بشر اسلامی باید تبدیل به رفتار عملی در کشورهای اسلامی شده و در عرصه بین المللی وارد اسناد مربوطه شود.
او در مقوله حق و تکلیف هم گفت: هر حقی دارای تکلیف و مسئولیت در قبال خداوند متعال است، هرچند در اسلام تاکید ویژه ای بر حقوق اقلیتهای غیرمسلمان شده است اما متاسفانه امروزه نسبت به اقلیت مسلمان در کشورهای غربی رفتار نامناسبی شده و به اسلام هراسی دامن زده می شود.

IMG_6879   IMG_6911

IMG_6917   IMG_6922

IMG_6936   IMG_6939

IMG_6940   IMG_6967

IMG_6971   IMG_6941

IMG_6971   IMG_6980

IMG_6999   IMG_7046

IMG_7091   IMG_7125

IMG_7151   IMG_7265

IMG_7321   IMG_7339

عکس و طراحی : یعقوب بدری